خشم چیست ؟ خشم یک احساس و هیجان عادی انسان ها است.مانند غم ، شادی، اضطراب و ترس و لذت. هر انسانی در واکنش به بعضی شرایط ( ناکامی ) دچار عصبانیت و خشم می شود. به همین دلیل مهم است این احساس را بشناسید و به صورت سالمی با آن برخورد کنید. چرا؟ چون تحقیق و پژوهشهای مختلف نشان داده اند افرادی که زیاد عصبانی می شوند و راه های سالمی برای بیان احساس خود ندارند بیشتر از دیگران بیمار می شوند. نه تنها خشم و عصبانیت بر سلامت جسمی آنها اثر می گذارد بلکه بر ارتباط های اجتماعی نیز بسیار تأثیر گذار است.افرادی که بی پروا عصبانیت و خشم خود را نشان می دهند و به دیگران پرخاش می کنند ارتباط های اجتماعی محدودی دارند و بسیاری ازروابط آنان بر اثر چنین برخورد هایی از بین می رود. همه انسان ها عصبانی می شوند ولی هیچ کس حق ندارد که با دیگران با پرخاش و تندی برخورد کند بلکه راه های سالم و مختلفی برای برخورد سالم با خشم و عصبانیت و جود دارد .

روش های منفی بیان خشم:

1- پرخاش کردن: فرد عصبانی با دیگران با پرخاش و تندی برخورد می کند. نتیجه دور شدن دیگران از او و منزوی شدن

2- به درون ریختن خشم:فرد عصبانی خشم را فرو می خورد و خود خوری می کند. نتیجه: انباشته شدن خشم در درون و ایجاد بیماری های مختلف از جمله : بیماریهای قلبی، زخم معده و اثنی عشر، آسم، کهیر، سرطان و...

3- نق زدن و غر زدن: فرد عصبانی شروع به غر زدن می کند . نتیجه : غر زدن باعث ناراحتی اطرافیان شده واز فرد ی که نق می زند فاصله می گیرند.

4- ناله و نفرین: بعضی ها وقتی عصبانی می شوند شروع به نفرین و ناله زمین و آسمان و اطرافیان می کنند. نتیجه: کفر گفتن و ناشکری کردن احساس ناخوشایندی در دیگران ایجاد می کند انسانها گرایشی به افراد ناشکر ندارند. و در فرهنگ دینی این رفتار مذمت شده است

5- مقصر پیدا کردن و سرزنش دیگران:بعضی ها زمانی که عصبانی می شوند  فردی را به عنوان مقصر اعلام می کنند واو را سرزنش می کنند . در محیط خانواده معمولاً کودکان و نوجوانان قربانی چنین برخوردهایی می شوند . نتیجه: چنین برخورد ی با فرزندان  بسیار صدمه زننده است آنها دچار احساس گناه و عذاب وجدان می شوند که نقشی هم در آن نداشته اند. و بر سلامت روانی آنان تأثیر بدی می گذارد.

6-  غیبت و بدگویی کردن: غیبت و بدگویی در میان ما ایرانیان بخصوص مسلمانان رفتاری  بسیار ناپسند است. در مواردی که فردی که بدگویی می کند از کار خود ناراحت است ولی نمی داند چرا با آن که نمی خواهد ، مرتباً غیبت می کند . فردی که غیبت می کند ، نسبت به کسی که بدگویی می کند عصبانی است و چون نتوانسته راه سالمی برای بیان خشم خود پیدا کند ،شروع به غیبت می کند. نتیجه : پیدا کردن احساس گناه و بیزاری از خود. از دست دادن سلامت روانی و عزت نفس، از دست دادن دوستان با ایمان ومفید. غیبت در دین اسلام بسیار ناپسند شمرده شده است و از گناهان کبیره محسوب می شود .چون هم به خود و هم به دیگران صدمه می زند. دیگرانی که در برابر این بدگویی ها هیچ قدرت دفاعی از خود ندارند.

7- جابه جای خشم و تخلیه بر سر دیگران:گاهی بعضی افراد از دست فرد ی عصبانی هستند و خشم خود را جابجا کرده و بر سر دیگرانی که زورشان به آنها می رسد خالی می کنند . نتیجه: چنین برخوردی نیز بسیار صدمه زننده است و معمولاً کودکان و نوجوانان یا افراد خانواده قربانی اینگونه خشم ها هستند.

8- تخریب اموال و دارایی دیگران :این برخوردها نه تنها در زمینه ارتباط اجتماعی مشکل ایجا د می کنند بلکه احتمال دارد سر و کار فرد به نیروی انتظامی بیافتد.

9- بدرفتاری کردن و درگیر شدن با دیگران: بعضی اوقات فردی که عصبانی است با دیگران درگیر می شود مثلاً کتک کاری، گلاویز شدن و... این رفتارها علاوه بر تشدید عصبانیت، مشکلات بسیاری ایجاد می کند

10- تحقیر و مسخره دیگران:بعضی افراد تمایل دارند دیگران را مسخره کنند. دست انداختن و مسخره کردن دیگران از نشانه های خشم و عصبانیت است . چنین رفتارهایی در فرهنگ اسلامی و ایرانی ما به شدت ناپسند است و نگرش مردم به این افراد بشدت منفی است. نتیجه : بی ارزش و کوچک کردن خود. کناره گیری افراد و دوستان ارزشمنداز فرد مسخره کننده. مرتکب گناهی بزرگ شدن.

11- توهین و اهانت به دیگران و پرخاشگری کلامی: نتیجه:  زیر سوال بردن شخصیت و منزلت خود. از بین بردن احترام متقابل و صدمه زدن به رابطه مناسب با دیگران.

12- حسادت : احساس حسادت نیز از خشم ناشی می شود و حسادت نیز در فرهنگ اسلامی مذموم و ناپسند است و از صفات رذیله محسوب می شود . نتیجه: سلامت روانی فرد صدمه می بیند و هرگز آسایش ندارد. دیگران هم دوست ندارند با فرد حسود رابطه داشته باشند. خداوند در قران می فرماید : بگو پناه می برم به خدا از گزند حسود ، آنگاه که حسادت می ورزد. ( فلق/ 5)

13- قهر کردن با دیگران : قهر کردن نیز یکی از روشهای ناسالم ابراز خشم است . نتیجه: موجب انزوای فرد می شود . در فرهنگ اسلامی نیز قهر کردن یک رفتار ناپسند است و اعمال خوب انسان را تحت شعاع قرار می دهد. پیامبر خدا می فرماید: روا نیست که مسلمان بیش از سه شب قهر کند .به هم برسند و روی برگردانند، بهترین آن دو کسی است که آغاز به سلام کند.

14- خشم های غیر مستقیم: گاهی افراد خشم خود را بصورت غیر مستقیم تخلیه می کنند مثل کارشکنی کردن و یا انجام ندادن وظایف خود به خوبی. نتیجه: مردم به این افراد نگاه خوبی ندارند و از آنها فاصله می گیرند. موردی نیز که باعث خشم شده همچنان باقی می ماند چون علت کارشکنی و بی مسئولیتی مشخص نمی شود.

 

روش های درست مقابله با خشم:

1- شناخت خصوصیات خود. افراد برا ی اینکه بتوانند به صورت مؤثر با خشم مقابله کنند لازم است به شناسایی ویژگیهای مثبت و منفی خود پرداخته و در صدد تقویت نکات مثبت و اصلاح نقاط ضعف بر آیند.

نقاط ضعف مثل حساسیت زیاد، ناشکیبایی و کم صبری، افکار منفی داشتن ، داشتن  عزت نفس پایین  وبرای خود احترام قائل نشدن .

نقاط مثبت مثل : دوست داشتن دیگران، اهل تفکر و تجزیه و تحلیل بودن، برای خود ارزش قائل شدن. خوب دانستن خود و دیگران، استفاده از خود گوییهای مثبت، تقویت باورها و اعتقادات مذهبی و اخلاقی

2- شناخت روش های ابراز خشم خود و اصلاح روشهای غلط.

شناسایی روش های ابراز خشم خود و استفاده نکردن از روشهای منفی ابراز خشم مثل اهانت و توهین، مقصر دانستن دیگران، تهدید کردن دیگران، بالا بردن صدا و حمله کردن به دیگران ، به میان آوردن مسائل قدیمی و پیچیده ترکردن مشکل و...

3- ذهن خوانی و قضاوت نکنید. بعضی افراد وقتی از رفتار طرف مقابل آزرده می شوند . دست به ذهن خوانی و قضاوت می زنند که اغلب نیز این تعبیر و تفسیرها نادرست هستند و با واقعیت همخوانی ندارند.مثلاً فکر می کنند که او این رفتار را به خاطر صدمه زدن به من انجام داد. یا اینکه می خواهد مرا از پا درآورد یا ازمن نفرت دارد یا خواست مرا پیش دیگران کنف کند. این تفسیر های نادرست فرد را خشمگین تر می کند. به این فکر کنید که شاید اینگونه نبوده و قصد بدی نداشته.

4-تفسیرهای جایگزین مثبت را مورد ملاحظه قرار دهید.  وقتی در موقعیت برانگیزاننده خشم قرار گرفتید، با تعبیرهای مثبت احساس خشم خود را کاهش دهید. برای مثال فکر کنید رفتاری را که طرف مقابل انجام داده به علت ویژگی شخصیتی یا روش تربیتی مشکل دار دوران کودکی یا جو خانوادگی اوبوده است. یعنی نیش عقرب نه از ره کینه است اقتضای طبیعتش این است.

5-به پیامد رفتار سازش یافته و سازش نایافته خود فکر کنید. در موقعیتهایی که موجب خشم شما می شوند نتیجه رفتار سالم و ناسالم خود را تصور کنید. و فکر سازش نایافته ی"مجبورم او را بزنم و گرنه به من می گویند جوجه" را تبدیل به فکر سازش یافته " اگر او را بزنم دیگران به چشم یک آدم شرور و منفی مرا می نگرند." کنید.

6-از خود گویی های سازش یافته استفاده کنید. وقتی در موقعیتی قرار گرفتید که موجب خشم شما می شود از خودگویی های سازش یافته استفاده کنید مثل اینکه یادم باشد که می توانم خشمم را کنترل کنم، این قضیه ارزش عصبانی شدن ندارد. نباید خشمگین شوم آن را فراموش می کنم.آدمهای ضعیف کنترل خود را از دست می دهند. 

7- از روش پرت کردن حواس استفاده کنید. وقتی احساس خشم می کنید کمی درنگ کرده ، یک لیوان آب بخورید و ذهن خود را ازمورد خشم منحرف کنید.به هر چیزی غیر از موضوع خشم فکر کنید.

8-         خود را  با هر روشی که بلدید آرام کنید : مثلاً ذکر خدا گفتن، صلوات فرستادن،نشستن یا دراز کشیدن و ریلکس کردن خود، کشیدن نفسهای عمیق ، دلداری دادن خود و اینکه به خود بگویید دنیا به آخر نرسیده ،همه چیز درست می شود.

9- وضو بگیرید. پیامبر اسلام فرمودند: "خشم از شیطان است و شیطان از آتش آفریده شده است و آتش باآب خاموش می شود پس هر گاه  یکی از شما خشمگین می شود وضو بگیرد."

10- سعی کنید از موقعیت فاصله بگیرید. در بعضی مواقع بهتر است محل را ترک کنید. در موقعیت مناسب به تجزیه و تحلیل بپردازید و راههای مناسبی برای تخلیه خشم خود بیابید.

حرف زدن و صحبت کردن:

یکی از سالم ترین روش ها آن است که در مورد آن چه باعث ناراحتی و آزردگی ما شده است با طرف مقابل حرف بزنید و صحبت کردن در مورد نارضایتی ها و یا اختلاف ها باعث می شود هر دو طرف با دیدگا ه های یکدیگر آشنا شده و اگر سوء تفاهم، اختلاف و یا مشکلی وجود دارد متوجه آن شده و بدرستی برطرف کنند. بدین منظور باید مهارت حل اختلاف را یاد بگیرید و به کار ببندید.

خشم نامتناسب ، نشانه تفکر ضعیف، اعتماد به نفس پایین، تجارب دردناک دوران کودکی به خصوص داشتن والدینی است که به طور نامناسبی عصبانیت خود را ابراز می گردند. در صورتی که نتوانستید به شیوه مؤثر خشم خود را مدیریت کنید از مشاورین کمک بگیرید.